Fusio nuklearra Iker E

El ITER es un experimento científico a gran escala que intenta demostrar que es posible producir energía de forma comercial mediante fusión nuclear. Los participantes en el diseño conceptual de actividades del ITER eligieron esta palabra para expresar sus esperanzas comunes en que el proyecto podría conducir al desarrollo de una nueva forma de energía. El acrónimo original (International Thermonuclear Experimental Reactor). Es un proyecto de gran complejidad ideado, en 1986, para demostrar la factibilidad científica y tecnológica de la fusión nuclear. El ITER se está construyendo en Cadarache (Francia) y costará 14 000 millones de euros, convirtiéndolo en el quinto proyecto más costoso de la historia, después del Programa Apolo, de la Estación Espacial Internacional, del Proyecto Manhattan y del desarrollo del sistema GPS.

EGUZKIKO GERUZA MISTERIOTSUA AZTERTUZ

  Eguzkiaren atmosferan, geruzen artean dagoen muga bat dago zientzialariei intrigarekin daukana eta oso garrantzitsua dena, bertan gertatzen direlako fenomeno garrantzitsuak izarraren barnean sortutako energia, izarraren kanporantz.

    Eskualde horrek, batez ere, igortzen du ultramorean, horregatik ezin da lurrazaletik ikertu atmosferak eragozten duelako (zorionez, erradiazio hori kaltegarria delako bizitzarako). Horregatik, geruzen arteko trantsizio hori xehetasunarekin ikertzeko, NASA bota zuen espaziora joan den urtean teleskopio bat, resoluzio altuko, zeinen datuek energia-transferentzia masiboaren xehetasunak eguzkian argitzera zientzialariei laguntzen dieten IRISA.

    Eguzki atmosferako hiru geruza printzipaletatik, fotosfera, kromosfera eta koroa, IRISeko zientzialariek erdialdean interesatuta daude, batez ere.

    Plasma beroa xehetasun handiarekin ikustea eta tenperatura bezala parametroak zehaztea egokitutako teleskopioarekin, abiadurarekin, turbulentziekin eta dentsitatearekin, ikusten ari da zelako konplexua den bitarteko geruza hori eguzki-fisikaren ikuspuntutik.

Gure espezieko genomarik zaharrena

Duela 45.000 urte Siberian bizi izandako “Homo sapiens” baten aztarnak aurkitu dira.

Garai hartan Siberian hiru homo espezie bizi ziren: sapiens, neandertal eta denisobanoak. Aurkikuntza honek sapiens eta neandertalen arteko hibridazioa noiz gertatu zen zehazten lagundu du. Gurutzaketa honen ondorioz, Afrikatik kanpoko jatorria duten gizakien ADN-aren %  2a neandertalena da. Hibridazio hau gutxi gora behera duela 55.000 urte gertatu zen.

Ikerketa honen burua, Svante Pääbo izan zen. Bera neandertal eta denisobanoen lehengo genomen azterketeren arduraduna da.

Ikusi da Siberiako banakoa Afrika utzi zutenen arteko bat zela. Ere ikusi da banako hau espeziearen zati bat Asiara eta bestea Europara joan zenean bizi izan zela.

ATZOKO EKLIPSEA

Atzoko zortzietatik inguru, eklipse bat egon zen eta badakizuenez eklipse mota asko daude, baina bi dira nagusiak:

• Eguzki eklipsea: Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean dago.
• Ilargi eklipsea: Lurra Ilargiaren eta Eguzkiaren artean dago.

Atzokoa eguzki eklipsea izan zen, hau da, ilargia eguzkiaren zati bat estali zuen. Baina zoritxarrez emen ezin izan genuen ikusi, guk gauden tokian angelu bat sortu zelako non eguzki izpeek ez zeuden perpendikularki ilargiarekiko, hortaz ezin izan genuen ikusi. Berriz, Estatu Batuetan eta Kanadan bai ikusi ahal izan zuten, zehatz-mehatz, hobeto ikusi zuten lekuak "Vauncuver"," Denver" eta "San Francisco" izan ziren. Baina ez gogogabetu hurrengo Martxoan emen beste eklipse bat ikusi ahalko da, eta gainera eguzki osoa estali egingo da, ilargia erdian jarriko da eta. Oso garrantzitsua da jakinaraztea egun horretan ezin izango dela eguzkira zuzen begiratu, itsu gerata ahal gara eta.

HIDROGENOA

Hidrogenoa, H letraz ezagutua, unibertsoan dagoen elementurik arinena eta ugariena da; esaten da, unibertsoko materiaren %75a hidrogenoa dela. Baldintza normaletan, gas diatomiko bat da (H2) eta erabat sukoia (inflamable).

Elementu honek, beste erregai motek baino energia gehiago du bere barnean, honegatik gaur egungo zientzialariek petrolioaren alternatiba bat bezala ikertzen egon dira.

Honela hidrogenozko pila batekin dabilen kotxea asmatu dute. Auto honek erabiltzen duen erregaiak ez du CO2-rik sortzen beraz, berotegi efektua ez du areagotzen eta ingurugiroa ez du kutsatzen, sortzen duen hondakin bakarra ur likidoa da.

Japoniak AEBk eta Alemaniak beraien hidrogenozko kotxe prototipoa sortu dute eta uste da 2015erako salgai egongo dela; prezioa 40.000$.

Hidrogenoz dabilen pilak, elektrolisiaren alderantzizko prozesu baten bidez, ura eta elektrizitatea sortzen duen gailua da. Energia kimikoa energia elektriko bihurtzen du zuzenean. Horretarako, hidrogeno atomoen elektroi eta protoiak erabiltzen ditu.

Pilaren barnean gauzatzen den oxidazio erreakzioak hidrogeno atomoaren protoiak eta elektroiak banantzen ditu, gero, elektroiak zirkuitu batetik pasa behar dira, oztopoak jarriz, protoiekin berriro elkartzeko eta honela elektrizitatea eta ura  sortzen dira.

Gaur egun, Hidrogenoa espazio ontzientzako erregai gisa erabiltzen da gehienbat, baina hemendik urte batzuetara hidrogenoz dabiltzan kotxeak erabiliko ditugu edozein gauza egiteko.

Fracking

 Haustura hidraulikoa ( fracking) . Petrlioa, gas naturala  edo beste substantzia batzuk lurzorutik  ateratzeko  sortutako teknika. Zertan datza?

 Haitza apurtuz bertan dagoen gas naturala ateratzean datza. Haitzean dagoen gasa ateratzeko apurketa mistoa erabiltzen da; bertikalki zulatzen da eta ostean horizontalki. Momentu horretan ura sartzen da presio handiz, harearekin nahastuta eta hainbat gehigarri kimikoekin. Modu honetan haitza apurtzen da, gasa aske geratuz eta lurzorura igotzen da putzuaren bidez.

Kezka eragin du munduan zehar. Honek  lurpeko eta lur gaineko urak kutsatu ahal dituenez, ingurumenaren, osasunaren eta segurtasunaren gainean eragin potentzial handia duelako, eta zenbait herrialdetan bertan behera utzi da edo debekatu egin da.

Euskal Herrian ere frackina egitea planteatu da, proiektu handiena Araban daukagu. Baina gizartea kontra jarri egin da sor ditzakeen ondorioengatik, horrela plataforma ugari sortu dira frankinaren kontra.

Planeta berri bat

Lurratik 25.000 argi-urteetara aurkitu dute Uranoren antzeko planeta bat.

Zientzialari oso famatuen taldeak aurkikuntza egin du.

Urano eta Neptuno batez ere hidrogenoaz eta helioaz osatuta egon arren, biek metano-izotzeko kantitate adierazgarriak dauzkate,horrexegatik, itxura urdinxka daukate. Aurkitutako planeta hain urrun dagoenez,  astronomoek ezin dute ezer esan benetan bere konposizioa zein den. Baina bere izarrari dagokionez distantziak adierazten du gas-planeta aberatsa dela metano-izotz partikuletan eta planetaren orbita Uranokoarekin parekatzen denez gero, astronomoek honen antzeko mundua izan dadila uste dute.

Lurra baino 2.500 aldiz handiagoa.Eta jupiter baino 8 aldiz handiagoa.

Hemen marrazki bat eginda planeta honi buruz.

2014ko Fisikako Nobel Saria

 Suediako Zientzien Errege Akademiak esan duen moduan, Isamu Akasaki, Hiroshi Amano eta Shuji Nakamura  2014k Nobel Saria irabaztea lortu dute LED urdina asmatzeagatik. XX. mendearen bukaeran LED horiak eta gorriak asmatu ziren baina urdina ez, aurreko biak galio fosfuroarekin (GaP) materialez eginda. Uhin luzeera aldatuz kolore ezberdinak lortzen da baina ez zuten uhin luzeera egokia lortzen kolore urdina izateko. Urdina berezia zen ez zutelako lortzen modu eraginkorrean funtzionatzen zuen LED urdina sortzea. Arazo hau energia-tarte debekuarengatik zen. Energia-tarte debekatua, objetu erdieroaleak dituzten tarte bat da non ezin da elektroirik egon beraz kanpotik lortutako erakarmenarengatik lortzen dute tarte hau pasatzea.


 

Krater batek ur izoztuarekin Ilargiaren hego poloan

NASA-koek Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) nabeekin aurkitu dute krater bat zein 22% izotza zeukana gure sateliteko hego poloan. Aurkikuntza honek, laser argia erabiliz lortutakoa, baliagarria izango da azaleko istripu honen eraketa eta Ilargiaren beste leku oraindik esploratu gabe daudenak hobeto ulertzeko.

Kraterren azalera Shackleton deitzen zen eta normalena baino distiratsua zen izotza zegoelako.

Massachusetts-eko ikastetxe teknologikoko zientifikoak kraterraren zatiak behatu zituzten eta elaboratu zuten bi teoriak zeinek arrazoitu dezakete emititzen duen distira, horman zoruan baino distiratsuagoak

Distira arrazoitzen zuen bi teoriak:

• Irrist Ilargi-hondakinen kraterren hormetatik, zeinek kale gorrian utziko zuten material distiratsu berri bat
• Izotzaren presentzia Shackletonen zorua

 

Zientzia eta pseudozientzia

Azalera antilikidoak

Bostoneko unibertsitatearen eta Massachusettsko instituto teknologikoren ikertzaileak zimur azalera berri bat garatu dute, likidoak errefusatzeko gai izaten. Tanta bat, azalera hori ukitzean, errebotatzen da denbora errekor batean.

Berrikuntza hau aplikazio interesgarriak izan ahal ditu lehorrean hobeto lan egiten duten objektuetan, hegazkinen hegoak bezala. Tanta batek azalera batekin kontaktuan egoten den denbora garrantzitsua da, aldaketa aipagarririk suposatu ahal dituelako.

Azalera honek ezinbestekoa da hegazkin baten hegoetan izotz-pilaketak eragozteko, tanta hori hegazkinarekin kontaktuan denbora asko badago izozteko aukera handia dagoelako.

Azalera honen sortzaileak material hau lortzeko azalera superhidrofobiko bat eta normalean leuna behar dela azaltzen du.

Produktu honek ez ditu bakarrik likidoak egozten, substantzia likatsuak ere aldaratzen ditu; lokatza, adibidez.  Azalera honek,  ur tanta bat erortzean, nanoestrukturari esker eragozten du edozein likidoak azalera bustitzea.

Azalera honetan, beste material garrantzitsu bat ere erabiltzen da; haragijale landarea. Landare hau, airez betetako nanoegiturak erabili ordez, ur geruza batekin babesten da.

Material honi esker, zientzialariak azalera irristakor bat sortu zuten, leihoetan erabili ahal dena.

Ikerketan, taldeak 100 likido baino gehiago ebaluato zituen eta bakarrik biren kontra azalera ez zen funtzionatu: klorofluorokarburoak eta aire egokituak.

Ikerketan frogatzen den moduan, material honek ere balioko zuen jantzietan ipintzeko. Modu honetan, erortzen den edozein likido mota jantzia egotzituko zuen. 

Narkolepsiaren jatorriaren arrasto berriak aurkitzen dituzte gizakietan.

-Zer da narkolepsia? -Baita ere garunaren epilepsia deitua.
- logurearen nahaste bat da, eta gizartearen oso pertsona gutxik daukate.
-Gaixotasun honen ezaugarri nagusiena, egunean zehar nahitaez lo gelditzea da.
-Sintomak:Kataplejiak,logurearen paralisia, haluzinazio hipnoponpikoak eta hipnagokikoak.
- Zergatik sintoma hauek? Rem fasearen erregulazio irregularragatik.

BERRIA:
-Estatu Batuetako Californian, narkolepsiaren jatorria asmatzeko ikerketetan aurrera egin dute, narkolepsia daukaten gizakietan hipokretina ezaren zergatia aurkitu ondoren.
-Orain dela hamar bat urte, Californiako ziantzialari horiek berdinak egiaztatu zuten narkolepsia daukaten pertsonek garuneko neuropeptidoen kantitatea askoz txikiagoa daukatela narkolepsia jasaten ez duen beste edozein pertsona baino (%90-era irits daitekeena).
-Azkenengo ikerkuntzetan frogatu dute hipokretinaren gabeziaren zergatiari beste arrazoi batzuek ere aurkitu ahal direla; hau da, hipokretinaren gabeziari, histamina ere eragiten dio.
-Narkoleptikoek beste gizakiek baino %65 baino gehiago izatera irits daitezke
-Histamina substantzia kimiko bat da eta gure gorputzean sistema inmunologikoan parte hartzen du zelula inbaditzaileekin akabatzeko. Honen gehiegizko kantitateak begietan eragin dezake besteak beste.
-Ikerkuntzarako, zientzialariek 5 pertsona narkoleptikoen eta 7 pertsona narkolepsia gabeen garunak ikertu zituzten, behin hilda zeudela.
-Ikerkuntzen arabera, argira atera zen pertsona narkoleptikoen histamina kopurua %65-eaa igotzen zela gaixo ez zeuden gizakiekiko.